سلامت روان سالمندان

تاثیر فضای سبز بر روحیه سالمندان

بسیاری از سالمندان دوران پیری را تحت عنوان دوران تنهایی توصیف کرده­‌اند و به ­عنوان یک تجربه ناخوشایند از آن هراس دارند. شواهد نشان داده احساس تنهایی بین سالمندان بسیار شایع و فراگیر است و ۲۲ تا ۲۵ درصد کل جمعیت بالای ۵۲ سال را تحت تأثیر قرار می­‌دهد. به عقیده کارشناسان، امروزه با توجه به پیشرفت علم و دانش و بهبود شرایط بهداشتی، درمانی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی در بسیاری از کشورهای دنیا، سن امید به زندگی افزایش یافته ­است و این روند رو به رشد همچنان ادامه دارد.

موضوعی مورد تایید تمام جوامع است، اهمیت کیفیت زندگی و روحیه سالمندان به­ عنوان مرحله­‌ای مهم از گذر عمر است. این موضوع باعث شده جوامع مختلف سعی کنند محیط­‌های مناسبی را برای آرامش و آسایش بیش­تر سالمندان فراهم کنند. این فضاها باید بتوانند نیازهای جسمی و روانی سالمندان را رفع کنند. سالمندی یکی از مراحل حساس از زندگی انسان است و توجه به نیازمندی­‌های این دوره یک ضرورت اجتماعی محسوب می‌شود. بر این اساس طراحی فضاهایی که موجب ارتقاء کیفیت زندگی و رضایتمندی آنان شود، خیلی مهم است.

فضای سبز با کاهش آلودگی هوا و آلودگی صدا، کاهش گرما و تعدیل دما و کاهش عوامل استرس­ زا می­‌تواند به ­طور غیرمستقیم بر رفتار انسان تأثیرگذار باشد. همچنین با توجه به کارکردهای درمانی، روانی و اجتماعی می­‌تواند به­ طور مستقیم بر رفتار اشخاص مؤثر باشد. با ما همراه باشید تا اهمیت و ویژگی فضای سبز را در ارتباط با سالمندان بررسی کنیم.

تاثیر فضای سبز بر سلامت روان انسان

از آثار مستقیم فضای سبز بر رفتار انسان می‌­توان به کارکردهای درمانی و کارکردهای روانی و اجتماعی اشاره کرد. مطالعات پزشکی نشان داده که مردم در بیمارستان با نگاه ­کردن به گیاهان، درختان و فضای سبز، زودتر سلامتی خو را به­ دست می­‌آورند.

راجراولریش جغرافیدان دانشگاه تگزاس گزارش تحقیقی در بهبود بیماران یک بیمارستان در پنسیلوانیا را تهیه و منتشر کرد. این گزارش نشان داد زمانی که بیمار از پنجره به درختان و فضای سبز نگاه می­‌کند زودتر بهبود می­‌یابد. برطبق این گزارش مشخص شد که موارد منفی کمتری در گزارش پرستاری بیمارانی که با درختان و فضای سبز در ارتباط بودند، وجود دارد. همچنین ارتباط با درختان، دوره نقاهت بیماران را تا ۸ درصد کاهش می‌­دهد. با دادن چشم‌اندازی از درختان و فضای سبز به بیماران، سالانه می­‌توان مقدار زیادی از هزینه­ های بهداشتی و درمانی را کاهش داد.

پارک ­ها و فضاهای سبز یکی از عواملی هستند که به ­خاطر آن‌­ها مردم از خانه­‌های خود خارج می­‌شوند. با این­ کار مردم بیش­تر در مقابل اشعه ماورای ­بنفش قرار­می­‌گیرند و هرچند کم، از آن بهره­‌مند می­‌شوند.

رنگ سبز همچنین برای درمان بیماری‌­های عصبی و اختلالات روانی توصیه شده است. باربارا موستین در سال ۱۹۷۶ در پژوهشی برخورد سالمندان را با فضاهای سبز در انگلستان بررسی کرد. این پژوهش نشان داد رفتن به اراضی طبیعی، پارک­‌ها و فضاهای سبز برای سالمندان لذت­بخش است و باعث می­‌شود وقتی آن­‌ها بیرون از خانه هستند احساس سرحالی و سلامتی بیشتری داشته باشند.

پژوهش‌­ها نشان می­‌دهد انسان علاوه ­بر ارضای بسیاری از نیازهای پایه و فیزیولوژیک خود نیاز به قرارگاه‌­های خلوت دارد. با گزینش تنهایی و خلوت، تمدد اعصاب کرده و استراحت می‌کند و اگر این نیاز نیز مانند دیگر نیازها ارضا نشود احساس تنش و تعارض می­‌کند. این امر در مورد سالمندان نیز صادق است. زیرا آن­‌ها نیز با تنش­‌های خاص خود مواجه هستند و با این ­که برای انجام برخی از امور خود به کمک دیگران نیاز دارند و از تنها ماندن گریزان هستند، به زمان­‌هایی برای خلوت با خود نیاز دارند. فضاهای سبز و پارک­‌ها این امکان را برای افراد به ­وجود می­آورد.

همچنین ایجاد فضای سبز موجب دگرگونی بیش از پیش محیط شده و شرایط بهتری را برای رشد و بروز توانایی­ ها و روحیه سالمندان ایجاد می‌­کند. فرد، سلامت لازم را برای خلاقیت و فعالیت به­ دست می‌­آورد و سازندگی فردی و اجتماعی بیشتری از خود نشان می­‌دهد. به این ترتیب بعد از هیجانات و کشمکش‌های روحی که در یک فرد سالمند باعث ایجاد استرس می­‌شود، با قرار گرفتن در محیطی سرسبز و به دور از فشار عصبی و روحی، فرد احساس آرامش کرده و برای لحظاتی از هیجانات پیرامون دور می­‌شود. امروزه ثابت شده که بعضی از درختان موجود در فضاهای سبز با ترشح ماده‌­هایی به نام فیتونسید، ایجاد نوعی حالت خلسه و آرامش در انسان می­‌کنند. همچنین انسان­‌ها گرایشی ذاتی به طبیعت دارند و این یک نیاز فیزیولوژیکی است. در زمینه اثرات روانی فضای سبز برای سالمندان شواهد قابل توجهی وجود دارد که اثرات شفا بخش آن، می­‌تواند تنها در ۳ تا ۵ دقیقه موجب تغییرات روحی روانی قابل توجهی شود. وجود منظره­ هایی از گیاهان و باغ‌­ها، سطح احساس­‌های مثبتی مانند خشنودی و آرامش را افزایش و احساسات منفی مانند ترس و عصبانیت و افسردگی را کاهش می‌دهند. مناظر طبیعی به طور موثر می­‌توانند علاقه و توجه را به خود جلب کنند. به طوری که به ­عنوان عوامل تاثیرگذار و دلپذیر، باعث از بین رفتن افکار پراسترس می­‌شوند.

یافته­‌های اخیر در پژوهش‌­های علم روانشناسی محیط نشان داده که پاسخگویی به نیازهای انسان­ و به­ خصوص سالمندان از جمله نیاز به خلوت، کسب آرامش، تأمل، خودارزیابی وخودشکوفایی، بر تنش‌زدایی و افزایش میزان بهداشت روان به صورت فردی و جمعی مؤثر است و حضور مناسب طبیعت در محیط زندگی، نقش پررنگی در کاهش بیماری‌­های جسمی و روانی دارد.

تاثیر فضای سبز بر روحیه سالمند

ویژگی­ های فضای سبز برای آرامش روانی و روحیه سالمندان

طراحی فضاهای سبز یکی از مهم­ترین فاکتور­هایی است که باید در نظر گرفته شود. زیرا این طراحی باید دارای ویژگی­‌هایی باشد که موجب آرامش خاطر کاربران شود و افراد بتوانند نهایت استفاده را از فضا ببرند. درواقع این فضاها باید باعث تحریک همه حواس افراد شوند. در ادامه این ویژگی­‌ها را بررسی می­‌کنیم.

  • جذابیت بصری

فضا باید چشم‌­نواز باشد. زیرا اولین حسی که در مواجهه با چیزی تحریک می‌­شود، بینایی است. رنگ‌­ها می‌­توانند اثرات مختلفی بر روح و روان افراد بگذارند و مهم است در فضایی که برای استفاده­ مردم و به ­خصوص سالمندان طراحی می­‌شود، رنگ­‌هایی استفاده شود که خاصیت شفابخشی داشته باشد. مانند رنگ نارنجی. (رنگ سرخوشی و هیجان، که فرد در برخورد با این رنگ احساس آرامش می­‌کند زیرا در نتیجه­ آن، تنش­ های درونی آزاد می‌شود)، یا رنگ آبی که سرشار از آرامش است و اضطراب و نگرانی را از افراد دور می­‌کند.

  • مطبوع بودن و دلپذیری هوا

بعضی بوها باعث ایجاد احساس به ­خصوصی در انسان می­‌شوند. محققین متوجه شدند که اسانس­‌های شیرین مانند گیاه بابونه، باعث ایجاد الگوهای موج مغزی از نوع آلفا، تتا ودلتا می­‌شود که حالتی از آرامش و حتی خواب را به انسان القا می­‌کند. بوی رزماری باعث ایجاد موج مغزی بتا شده که الگویی سریع­تر از نوع قبلی را ایجاد کرده و حالت آگاهی و گوش به زنگ بودن را ایجاد می‌­کند. بعضی از انواع دیگر مثل اسطوخودوس و شمعدانی عطری، حالتی متعادل در انسان ایجاد می­‌کنند. بنابراین استفاده از گیاهانی با رایحه­ خوش و خواص درمانی در فضاهای سبز می­‌تواند آرامش و تاثیر این فضا­ها را بیش‌تر کند.

  • خوش­مزه‌­های دوست­‌داشتنی

یکی از مواردی که می­‌تواند فضا­های سبز را دوست­داشتنی‌­تر کند، وجود درختان میوه و سبزی­‌های خوراکی است. این موضوع حتی می‌­تواند باعث شود افراد و سالمندان بیش­تر در فضا حضور یابند. حتی می­‌توان شرایطی را فراهم کرد که سالمندان بتوانند در کار باغبانی مشارکت کنند. این کار علاوه بر این­که باعث شادابی و نشاط آن­ها شود، ریسک افسردگی در سالمندان را هم دور می‌کند.

  • کشف موارد تازه، به یاد روزهای کودکی

ما می­‌دانیم که افزایش امید به زندگی در سالمندان خیلی مهم است. زیرا آن‌­ها را از یک­نواختی و گوشه­ گیری نجات می­‌د­هد. یکی از مواردی که می‌تواند در افزایش امید آن‌­ها خیلی موثر باشد، یادآوری خاطرات خوش گذشته و ایام کودکی است. همه­ بچه­‌ها پیداکردن اتفاقات جدید را دوست دارند و از آن لذت زیادی می­‌برند. می­‌توان با ایجاد مکان‌­هایی در پارک­ها و فضاهای سبز، روحیه سازندگی و خودباوری را در سالمندان تقویت کرد. به­ عنوان مثال می‌­توانیم از آن­‌ها بخواهیم چیزهایی مثل انواع سنگ، برگ­‌، پوست درختان و … را پیدا کرده و با خلاقیت خود با آن‌­ها کاردستی­‌های گروهی درست کنند یا فضای پارک را تزیین کنند. با این­کار علاوه بر این­که اعتماد به نفس سالمندان در نتیجه­ استفاده از خلاقیت خود زیاد می­‌شود، انگیزه­‌ای برای مشارکت در اجتماع هم پیدا می­‌کنند.

  •  تحریک حس شنوایی و ایجاد آرامش

همان­طور که م‌ی­دانید همه­ افراد به یک اندازه فعال نیستند و گاهی با فردی روبرو می­‌شویم که تمایل دارد تنها باشد و آرام در گوشه­‌ای بنشیند. پارک­‌ها و فضا­های سبز باید طوری طراحی شوند که بتوانند پاسخگوی نیاز همه افراد با هر سلیقه‌­ای باشند. یکی از مواردی که می­‌تواند در ایجاد آرامش روانی و روحیه سالمندان موثر باشد، صداست. می‌توان در پارک­‌ها فضاهایی را تعبیه کرد که صدای آب، صدای پرندگان و … در آن­جا طنین­‌انداز باشد که افراد مسن بتوانند اوقاتی را در آرامش سپری کنند.

علاوه بر موارد مذکور، موارد دیگری نیز باید مورد توجه طراحان قرار بگیرد. از جمله:

  • پارک­‌ها و فضاهای سبز باید از دسترسی آسان برخوردار باشند تا افراد با هر توانایی بتوانند از آن استفاده کنند.
  • باید ورودی و خروجی آن کاملا مشخص باشد.
  • فضا باید کمی احساس رمز آلود بودن ایجاد کند تا تمایل به گشتن در باغ ایجاد شود. طراح می­‌تواند با تغییرات ارتفاع، جذابیت بیشتری در فضا ایجاد نماید.
  • طراح باید بداند چه عواملی در افراد ایجاد تنش می‌­کند و آنگاه عناصری را بسازد که آرامش، خودآگاهی و گریز از یک روز پر اضطراب را فراهم کند.
  • کاربر باید بتواند به راحتی در فضای طراحی شده جابه­‌جا شود. همچنین تدابیر لازم برای کاربران دارای مشکل حرکتی اندیشیده شود.

طبق فرضیه حیات دوستی، کشش درونی نسبت به سایر موجودات زنده در انسان­‌ها وجود دارد. بعضی از گونه­‌های حیات وحش نیاز به سرپناه و غذا دارند. لذا می­‌توان با کاشت درختان و گونه‌­هایی که برای سالمندان جذابیت دارد، آنان را به درون پارک و فضای سبز دعوت کرد. با این­ کار سالمند در مقابل حیواناتی که در پارک حضور دارند، احساس مسئولیت کرده و برای رسیدگی به آن­‌ها خود را ملزم می‌­بیند و از تنها ماندن در خانه و افسردگی دور می‌­شود.

سخن پایانی

دوران سالمندی دوران برخورد با شماری از محدودیت­‌های روحی و جسمی است. طراحی مناسب فضای سبز می‌­تواند تا حد زیادی نیازهای روحی و روانی آن­‌ها را تامین و به محیط زندگی و پیرامون خود دلبسته کند. طراحی پارک ­های مناسب سالمندان یا همان باغ­‌های شفا بخش، نیاز زندگی پر تنش امروز است. ادراک طبیعت از جمله مولفه­‌های تاثیرگذار بر اجتماع­ پذیری فضاست و محیطی که امکان ادراک طبیعت را چه از نظر بصری و چه از نظر فیزیکی فراهم آورد، تاثیر بسزایی در شکل‌گیری تعاملات اجتماعی می­‌تواند داشته ­باشد. این امر می­‌تواند برای طراحی محیط­‌های بهتری در مجموعه‌های مسکونی سالمندان برای جلوگیری از انزوای آنان راهگشا باشد و کیفیت مناسب‌­تری برای فضاهای عمومی این مجموعه‌ها فراهم ­آورد.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا